Gana’nın başkenti Accra’daki devasa boyutlardaki Agbogbloshie Pazarı’nda meyve tezgâhlarının yanından, kullanılmış araba lastikleri satan dükkânların önünden ve metalik seslerin çınladığı bir hurda pazarının içinden geçtiğinizde, makine parçalarının üzerine eğilmiş, çalışan insanları göreceksiniz.
Çok geçmeden çamur deryası yolun her iki yakasını eski televizyonlar, içi boş bilgisayar kasaları ve kırılmış monitörlerin oluşturduğu üç metrelik kuleler kaplayacak. Arka planda, içinde elektronik devrelerin minik parçalarının yeşil ve kehribar renkte parıltılar saçtığı ince taneli bir kül tarlası uzanacak. Belli belirsiz, çoğu da çocuk yaşta insan figürleri keskin koku yayan bir pus içinde bir görünüp bir kaybolacak...
 |
|
İki yıldır ateş yakmakla uğraştığını söyleyen 15’lerindeki Karim, işine odaklanmış, elindeki sopayla karıştırmak üzere ateşe doğru eğilirken, belden yukarısı kapkara bir is tabakasının içinde kayboldu. Yakıt olarak kullandığı eski bir araba lastiğinin üzerinden bir bakır tel öbeğini çekip çıkardı; kızgın kütleyi su birikintisine attı. Alev geciktiricili yalıtkan kaplamasından arındırmak üzere yakılmasından -ve bu işlem sırasında çoğu kanserojen pek çok toksik madde açığa çıktıktan- sonra bu bakır teller hurdacıda ancak bir dolar edebilir.
E-hurda nereye gidiyor?
Kılık kıyafeti ortamla pek de bağdaşmayacak denli havalı, 20’li yaşlarındaki Israel Mensah, geçimini söyle kazanıyor:
Hurdacılar her gün, kaynağı bilinmeyen, kilolarca eski elektronik malzeme getiriyor Mensah ve ortakları -yalınayak iki çocuk da olmak üzere arkadaşları ve ailesi- onlardan birkaç bilgisayar ya da televizyon satın alıyor. Televizyonların tüplerini kırarak içinden bakır bölümleri çıkarıyorlar. Ve çevreyi, akciğerlerle böbreklere hasar veren bir kanserojen olan kadmiyum ile sinir sistemine zarar veren kurşun içeren kırık döküklerle dolduruyorlar. Sürücü ve bellek gibi daha sonra satılabilecek parçaları söküyorlar. Sonra, kabloları söküp çıkarıyor ve plastiği yakıyorlar. Mensah, daha çok hurda satın alabilmek için yine bir hurda yığınının içinden söküp aldığı bakırı satıyor. Burada para kazanmanın yolu hızlı olmak, iş güvenliğini sağlamak değil. Bozuk monitörler su üzerinde yüzüyor. Bir ertesi gün yağacak yağmur ve onları okyanusa sürükleyecek.
Geleceğin arkeologları, 20. yüzyıl sonlarında yeni bir çöp türünün dünyayı sardığını tespit edecek: E-atık denilen dijital kalıntılar...
Yazının tamamını National Geographic Türkiye‘nin Ocak sayısında bulabilirsiniz...
| DİĞER HABERLER İÇİN TIKLAYINIZ |
 |
